සේරුවාවිල තඹ නිධිය

ශ්‍රී  ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක සිතියම දෙස බලන විට දිවයිනේ වැඩි ප්‍රමාණයක් ආවරණය වී ඇත්තේ ප්‍රාග්කේම්බ්‍රීය (Precambrian) යුගයට අයත් දැඩි ලෙස විපරීත වූ පාෂාණ වලිනි. සාමාන්‍යයෙන් මෙවැනි විපරීත පාෂාණ කලාප තුළ දැවැන්ත ලෝහමය (Base metal) සල්ෆයිඩ් නිධි හමුවන්නේ කලාතුරකිනි. කෙසේ වෙතත්, ත්‍රිකුණාමලයේ සේරුවාවිල පිහිටි තඹ-මැග්නටයිට් (Copper-Magnetite) නිධිය මෙරට භූ විද්‍යා ඉතිහාසයේ කැපී පෙනෙන සුවිශේෂීම භූ විද්‍යාත්මක ව්‍යුහයක් ලෙස සැලකේ.

සේරුවාවිල නිධිය පිහිටා ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන භූ විද්‍යාත්මක භූ-කලාප දෙකක් එකිනෙක ගැටෙන හා මායිම් වන තීරයේ ය. එනම් උස්බිම් සංකීර්ණය සහ විජයානු සංකීර්ණය ගැටෙන මායිමේය. මෙම කලාප දෙක එකිනෙක මුණගැසෙන තීරය භූ ඉංජිනේරු විද්‍යාත්මකව සහ භූ ව්‍යුහාත්මකව දැඩි විභේදනයකට (Shear Zone / Suture Zone) ලක්වූ කලාපයකි. පාෂාණ තල එකිනෙක තෙරපීමේදී ඇති වූ මෙම දුර්වල කලාපය ඔස්සේ ගැඹුරු භූ අභ්‍යන්තරයේ සිට ලෝහමය අයන රැගත් මැග්මීය සහ තාපජ ජලීය (Hydrothermal) ද්‍රාවණ ඉහළට ගමන් කිරීමට ඉඩ ප්‍රස්ථාව උදා වී ඇත.

මෙම කලාපය තුළ තඹ ලෝපස් ප්‍රධාන වශයෙන් චැල්කොපයිරයිට් (Chalcopyrite {CuFeS}2), ඇසුරයිට් (Azurite) සහ මැලකයිට් (Malachite) වැනි ඛනිජ ආකාරවලින් පවතී. ඊට අමතරව විශාල වශයෙන් මැග්නටයිට් (Magnetite - {Fe}3{O}4) යකඩ ලෝපස් ද, පයිරයිට් (Pyrite) සහ පයිරොටයිට් (Pyrrhotite) වැනි සල්ෆයිඩ ඛනිජ ද මෙහි අන්තර්ගත වේ. භූ විද්‍යාත්මක ඇස්තමේන්තුවලට අනුව සේරුවාවිල නිධිය තුළ මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 4කට ආසන්න ලෝපස් සංචිතයක් අන්තර්ගත වන බවට ගණන් බලා ඇත. මෑත කාලීන පරීක්ෂණවලින් මෙම නිධිය ආශ්‍රිතව ඉතා සුළු වශයෙන් රන් (Gold) සහ ප්ලැටිනම් කාණ්ඩයේ මූලද්‍රව්‍ය (PGE) පවතින බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, මෙය නිධියෙහි බහුවිධ ඛනිජමය වටිනාකම ඉහළ නැංවීමට හේතු වී තිබේ.

සේරුවාවිල තඹ නිධිය හුදෙක් නූතන සොයාගැනීමක් පමණක් නොවේ. ප්‍රාග්-ඓතිහාසික හා මූල-ඓතිහාසික යුගවලදී මෙරට විසූ මුතුන්මිත්තන් ලෝහ තාක්ෂණය සඳහා සේරුවාවිල තඹ උපයෝගී කරගත් බවට පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සාක්ෂි ඉදිරිපත් කර ඇත.අනුරාධපුරය, මන්තායි සහ පොම්පරිප්පු වැනි ප්‍රදේශවලින් හමු වූ මුල් යුගයේ තඹ හා ලෝකඩ මෙවලම්වල සංයුතිය පරීක්ෂා කිරීමේදී, ඒවා සේරුවාවිල තඹ ලෝපස් භාවිතයෙන් නිස්සාරණය කර ඇති බවට විශ්ලේෂණාත්මක සාධක ලැබී තිබේ. මහවැලි ගංගා නිම්නය ඔස්සේ විහිදුණු පුරාණ වෙළෙඳ මාර්ග හරහා සේරුවාවිල සිට දිවයිනේ අනෙකුත් නගර කරා ලෝපස් ප්‍රවාහනය සිදු කර ඇත.

ලෝපස් නිස්සාරණයේදී (Acid leaching සහ Electrowinning) තාක්ෂණික පිරිවැය, පරිසර සංවේදී කළමනාකරණය සහ ගැඹුරු පතල් කැණීම්වල ඇති සීමාවන් හේතුවෙන් සේරුවාවිල නිධිය තවමත් මහා පරිමාණ වාණිජ නිෂ්පාදනයකට විවෘත වී නොමැත. කෙසේ වෙතත්, නවීන පරිසර හිතකාමී තාක්ෂණික ක්‍රමවේද ඔස්සේ මෙවැනි දේශීය ඛනිජ සම්පත්වලින් නිසි ඵල ප්‍රයෝජන ලබාගැනීම ශ්‍රී ලංකාවේ අනාගත කාර්මික දියුණුවට මහඟු පිටිවහලක් වනු නොඅනුමානය.